Problemy ze snem, lęk nocny, bezdech senny


Sen stanowi ważny element życia człowieka. Można go sklasyfikować na równi z koniecznością jedzenia, picia, a także oddychania. Nie da się ukryć, iż większą część naszego życia spędzamy właśnie na śnie i odpoczynku. Sen, podobnie jak i inne funkcje organizmu, może ulegać różnorodnym zaburzeniom chorobowym.

Szacuje się, że nawet 30% populacji światowej doświadczyła mniej lub bardziej poważnych zaburzeń snu. W wielu przypadkach nieprawidłowości te okazały się dolegliwościami przewlekłymi i poważnymi, negatywnie wpływającymi na zdrowie. Z roku na rok przybywa badań naukowych oraz analiz społecznych i ekonomicznych poświęconych patologiom snu, oraz ich następstwom. Ukazują one smutną prawdę - coraz więcej osób zmaga się z zaburzeniami snu.

Podstawowe rodzaje zaburzeń snu

Zaburzenia snu mogą przybierać różnorodne postacie. Wyróżnia się pięć zasadniczych rodzajów patologii snu:

- bezsenność (insomnia), 
- nadmierna senność (hipersomnia),
- zaburzenia przysenne (parasomnie),
- zaburzenia rytmu snu i czuwania,
- niedobór snu (hiposomnia).

Bezsenność (insomnia) to zaburzenie snu, które może przybierać różne formy. Są to:

  • problemy z zasypianiem,
  • częste budzenie (powyżej 3 razy w nocy),
  • zbyt wczesne budzenie, któremu towarzyszy brak możliwości ponownego zaśnięcia,
  • brak odczuwania wypoczynku po śnie - sen nie jest regenerujący.
     

Skutkami bezsenności jest zmęczenie, obniżenie nastroju i samopoczucia oraz częste odczuwanie senności. Prawidłowy sen to taki, który odznacza się łatwym, szybkim zasypianiem, przespaniem odpowiedniej liczby godzin (szacuje się, że jest to 7-8 h dziennie) oraz dający uczucie wypoczynku. Bezsenność może być przygodna (kilkudniowa), krótkotrwała (do 3 tygodni) oraz przewlekła. W przypadku tej ostatniej konieczna jest wizyta u lekarza, ponieważ przedłużająca się bezsenność negatywnie wpływa na zdrowie i samopoczucie.

Nadmierna senność (hipersomnia) występuje rzadziej niż bezsenność. Niemniej jednak również negatywnie wpływa na codzienne funkcjonowanie. Powszechnie dopatruje się w niej przyczyn m.in. obniżenia wydajności pracy czy też zwiększonej skłonności do wypadków (zwłaszcza komunikacyjnych). Nadmierna senność jest zaburzeniem towarzyszącym innym chorobom.

Wśród nich wyróżniono:

  • narkolepsję,
  • bezdech senny,
  • zespół Kleinego i Lewina,
  • choroby ogólnoustrojowe (np. niedoczynność tarczycy),
  • choroby układu nerwowego (np. zespoły otępienne),
  • zespoły nerwicowe,
  • depresję.

Parasomnie to zaburzenia snu, którym towarzyszą niechciane, mimowolne zaburzenia ruchowe oraz inne odczuwalne przez osoby zjawiska podczas stanu przejściowego pomiędzy snem a czuwaniem. Wyróżniono ponad 20 form klinicznych parasomnii.

Wśród najczęściej spotykanych występują:

  • lunatykowanie (somnabulizm),
  • lęk nocny,
  • zmora nocna (koszmary),
  • porażenie przysenne,
  • zespół niespokojnych nóg,
  • bruksizm,
  • chrapanie pierwotne,
  • mówienie przez sen,
  • mimowolne moczenie nocne.

Zaburzenia rytmu i czuwania dzielą się na dwa główne rodzaje. Jednym z nich jest zespół opóźnionego zasypiania, czyli niemożność szybkiego, prawidłowego zasypiania. Osoby cierpiące na to zaburzenie snu zasypiają dopiero ok. 2-3 godziny nad ranem. Drugim zaś jest odwrócony rytm snu i czuwania. Chorzy nie śpią w nocy, zasypiają rano, po czym przesypiają większą część dnia.

Niedobór snu (hiposomnia) dotyczy nawet 20% dorosłej populacji w miastach. To zaburzenie snu może być objawem zaburzeń depresyjnych lub zespołu zamknięcia. Może być także wynikiem współczesnych warunków oraz stylu życia.

Przyczyny zaburzeń snu

Zaburzenia snu bywają objawami chorób psychicznych i somatycznych (m.in. depresji, uzależnienia od używek, zespołów bólowych, zaburzeń endokrynologicznych). Wówczas określa się, iż mają one charakter wtórny. Z kolei, gdy mowa o pierwotnych zaburzeniach snu, jako przyczyny wyróżnia się:

  • uwarunkowania genetyczne,
  • przyczyny psychofizjologiczne (dotyczące trudnej sytuacji życiowej),
  • nieprzestrzeganie prawidłowych zasad higieny snu.

Konsekwencje problemów ze snem

Sen stanowi niezbędny element życia człowieka. Jego jakość ma wpływ na przebieg procesów psychicznych. Nawet jedna nieprzespana noc może nieść za sobą negatywne konsekwencje. Przewlekłe zaburzenia snu mogą wywołać szereg negatywnych skutków psychicznych i fizjologicznych. Wśród najczęściej występujących wyróżniamy:

  • pogorszenie nastroju,
  • chroniczne zmęczenie,
  • otępienie w działaniu,
  • mniejszą wydajność,
  • obniżenie koncentracji,
  • rozdrażnienie i nagłe, niekontrolowane wybuchy złości,
  • zmniejszenie odporności na stres,
  • zwiększenie podatności na choroby układu krążenia.

Gdzie leczyć problemy ze snem?

Jak leczyć problemy ze snem? W przypadku wystąpienia zaburzeń snu w pierwszej kolejności należy udać się do lekarza rodzinnego, który powinien zlecić podstawowe badania laboratoryjne. W ten sposób może wykluczyć chorobę somatyczną. Kolejnym krokiem są badania, które mają na celu wyeliminowanie zaburzeń psychicznych. Najczęściej konieczna jest wizyta w poradni zdrowia psychicznego. Badania snu wykonywane są w specjalistycznych ośrodkach medycyny snu.

Bezsenność wtórna eliminowana jest poprzez leczenie choroby podstawowej. W przypadku bezsenności pierwotnej najczęściej stosowaną terapią jest psychoterapia poznawczo-behawioralna, niejednokrotnie wsparta zażywaniem leków.

 

Cytowania:
Prusiński A., Zaburzenia snu, Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 98, 1, s. 33-48