Udar mózgu - przyczyny, rodzaje, leczenie i terapia



Statystyki są niepokojące - co 6 sekund z powodu udaru ktoś na świecie umiera. W samej Polsce co 8 minut ktoś pada jego ofiarą.

Udar mózgu jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności na świecie:

aż 50 milionów ludzi po jego przebyciu straciło sprawność. Szacuje się, że już za 20 lat będzie drugą najczęstszą przyczyną zgonów. Dlatego bardzo ważne jest, by nauczyć się rozpoznawać jego pierwsze objawy. W przypadku jego wystąpienia liczy się bowiem każda sekunda, a szybkie rozpoznanie potrafi uratować życie i zdrowie. W dzisiejszym artykule więcej o tym, jak rozpoznać udar mózgu, jak go leczyć, oraz o tym, dlaczego jest nazywany zawałem mózgu.

mężczyzna po udarze

Udar mózgu - co to właściwie jest? Definicja

Udar mózgu jest to zespół objawów neurologicznych wywołanych przez zaburzenie funkcji mózgu. Funkcje te zostają zaburzone poprzez lokalne zmniejszenie ukrwienia, lub wylew krwi z naczyń krwionośnych. Udar jest zatem miejscowym zaburzeniem krążenia w mózgu.

Najczęściej dotyka osoby starsze. Co roku w Polsce na udar zapada około 80 tysięcy osób, z czego aż 30 % umiera w ciągu pierwszego miesiąca.

Tylko 5 % z powyższych 80 tysięcy to osoby młode. Średnia wieku pacjenta z udarem to 60 lat (ryzyko wzrasta od 55 roku życia). Często zdarza się udar mózgu w wieku nawet 90 lat, a objawy bywają ignorowane, ponieważ łączy się je z podeszłym wiekiem, jest to jednak ogromny błąd.

Najważniejsza jest szybka reakcja i udzielenie pomocy, ponieważ z każdą minutą w mózgu obumiera aż 1,8 miliona neuronów! To znaczy, że im szybciej zostanie udzielona pomoc, tym większe są szanse na odzyskanie sprawności.

Ile trwa udar mózgu?

Pacjenci często pytają, ile trwa udar mózgu. Czas na reakcję jest bardzo krótki - określa się go na od 4 do 5 godzin od zachorowania do rozpoczęcia leczenia. Zwlekanie z udzieleniem pomocy może skończyć się tragicznie. Prawie każdy lekarz zna opis przypadku, w którym minuty zadecydowały o tym, że pacjenta nie udało się uratować. Ponadto, to, że osoba już kiedyś miała udar, nie oznacza, że nie może go doświadczyć po raz kolejny. Ile razy można mieć udar mózgu? Nie ma niestety żadnej granicy, dlatego trzeba być czujnym.

Udar mózgu - przyczyny

Jakie są czynniki ryzyka? Niektórzy są bardziej niż inni narażenie na wystąpienie udaru mózgu - czynniki ryzyka można przede wszystkim podzielić na te, na które mamy wpływ, oraz na takie, na które wpływu nie mamy.

Do czynników niezmiennych należą:

  • wiek - ryzyko zwiększa się od 55 roku życia dwukrotnie co 10 lat,
  • przebyty udar,
  • czynniki genetyczne (istnieje większe prawdopodobieństwo, jeśli członek rodziny przebył udar, lub cierpiał na zespoły predysponujące do stanów zakrzepowych),
  • płeć męska.

Do czynników zmiennych zaliczamy:

  • ciążę,
  • przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej,
  • otyłość,
  • zaburzenia krzepnięcia krwi,
  • zażywanie narkotyków (szczególnie amfetaminy i kokainy),
  • choroby serca, szczególnie arytmia i migotanie przedsionków,
  • zaburzenia gospodarki lipidowej,
  • cukrzycę,
  • stosowanie używek (palenie papierosów i nadużywanie alkoholu),
  • dnę moczanową,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • miażdżycę, szczególnie tętnic szyjnych - należy zwrócić uwagę na zespół podkradania tętnicy podobojczykowej, przez który odwraca się przepływ krwi w tętnicy kręgowej. Jest to zwężenie miażdżycowe, które może być przyczyną udaru.

Czy udaru można uniknąć?

U osób zdrowych zaleca się, prowadzenie zdrowego trybu życia, uprawianie sportu. Ważna jest również profilaktyka chorób, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia udaru, takich jak: cukrzyca, nadciśnienie, miażdżyca, czy choroby serca. W razie ich wystąpienia ważne jest regularne leczenie.

Udar mózgu - rodzaje

Wyróżnia się 2 rodzaje udarów:

1.Niedokrwienne (stanowią 80 - 85 % przypadków)

Powstaje, kiedy tętnica zaopatrująca jakąś część mózgu w krew staje się niedrożna - dana część mózgu staje się wtedy częściowo lub całkowicie odcięta od krwi i tlenu, przez co zaczyna obumierać.

Najczęstsze przyczyny tego rodzaju udarów to miażdżyca i zator. W przypadku miażdżycy tzw. blaszki miażdżycowe narastają w naczyniach krwionośnych i coraz bardziej utrudniają przepływ krwi, a w zaawansowanym stadium potrafią nawet całkowicie zablokować jej przepływ. Zator następuje między innymi na skutek oderwania blaszki miażdżycowej i w konsekwencji zablokowania przepływu krwi, ale również przez oderwanie skrzepliny powstałej w sercu przez różne zmiany chorobowe, czy migotanie przedsionków.

[DEF]Czym jest przemijające niedokrwienie mózgu? Może się zdarzyć, że tętnica samoistnie się udrożni, wtedy oczywiście wszystkie objawy mijają i mamy do czynienia z przemijającym niedokrwieniem mózgu, zwanym również mikroudarem, czy udarem lekkim. Z udarem mamy do czynienia, jeśli objawy utrzymują się ponad 24 godziny. Oczywiście nie można tyle czekać z pójściem do lekarza - należy osobę jak najszybciej przewieźć do szpitala.[/DEF]

Niedokrwienny uraz mózgu

2. Krwotocze ( 10 - 15%)

Jak sama nazwa wskazuje, jego skutkiem jest krwotok. Ten rodzaj udaru powstaje na skutek pęknięcia ściany tętnicy w mózgu, potocznie nazywa się go wylewem. Poprzez wyciek krwi z naczynia, okoliczna tkanka nerwowa ulega zniszczeniu, ponadto następuje wzrost ciśnienia, co zaburza czynność całego organu. Udary krwotoczne przebiegają najczęściej o wiele ciężej, niż niedokrwienne i znacznie częściej kończą się śmiercią lub niepełnosprawnością. Ten rodzaj udaru występuje najczęściej u osób starszych, ale zdarza się też u osób młodych, przez wady budowy tętnic.

3. udary podpajęczynówkowe ( 5 %)

Są to udary najrzadziej występujące. Należą do udarów krwotocznych. Powstają na skutek uszkodzenia naczynia znajdującego się na powierzchni mózgu. Krew wylewa się wówczas do płynu mózgowo - rdzeniowego. Udary podpajęczynówkowe są najczęściej konsekwencją pęknięcia tętniaka, lub naczyniaka. Mogą również wystąpić na skutek urazu głowy.

Udar pnia mózgu

Jest najcięższym rodzajem udaru i ogromnym zagrożeniem życia, ponieważ pień mózgu jest odpowiedzialny za wszystkie najważniejsze funkcje życiowe, takie jak:

  • regulacja ciśnienia krwi,
  • praca serca,
  • kontrola oddechu,
  • świadomość.

W związku z tym udar pnia może zatrzymać oddychanie i krążenie. Ten rodzaj udaru może występować zarówno w postaci krwotocznej, jak i niedokrwiennej. Uszkodzenie pnia mózgu jest niestety równoznaczne ze śmiercią mózgu.

Udar prawostronny, lewostronny i obustronny.

Ludzki mózg składa się z dwóch półkul - lewej i prawej. W zależności od tego, która część została objęta udarem, stosuje się rozróżnienie na:

  1. Udar mózgu lewostronny - wtedy objawy dotyczą lewej strony ciała
  2. Udar mózgu prawostronny - objawy dotyczą prawej strony ciała
  3. Udar mózgu obustronny - objawy są widoczne po obu stronach ciała. Jest to na szczęście najrzadszy typ - dotyczy około 2 % przypadków.

Konsekwencją konkretnego typu udaru są różne uszkodzenia - Uszkodzenie mózgu może zaburzyć pamięć, procesy poznawcze, układ ruchu, czucie, umiejętność pisania i czytania, a także mowę.

Jak rozpoznać udar mózgu?

Udar rozpoznaje się przede wszystkim na podstawie wykonania tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Bardzo istotne jest również opisanie wszystkich niepokojących objawów.

Obraz tomografii komputerowej potrafi bezbłędnie pokazać, z jakim rodzajem udaru mamy do czynienia, w związku z tym - obrać odpowiednią strategię leczenia.

Na tym etapie nie można jednak jeszcze powiedzieć, jak duży obszar mózgu uległ uszkodzeniu - będzie to możliwe na ponownym badaniu po kilku dniach.

W ustaleniu przyczyn udaru stosuje się badania krwi, a także echokardiografię, arteriografię i usg tętnic szyjnych.

Tomografia

Charakterystyczne objawy udaru mózgu

Spektrum objawów udaru jest szerokie. Objawy zależą przede wszystkim od tego, jaka część mózgu została uszkodzona. Jeśli mamy do czynienia z udarem niedokrwiennym i tylko niewielka część została niedotleniona, szanse na powrót do pełnego zdrowia są bardzo duże. Gorzej natomiast, jeśli zostały uszkodzone struktury odpowiedzialne za krążenie krwi, czy oddychanie, jak to często ma miejsce podczas udaru pnia mózgu.

Do najczęstszych objawów udaru zaliczają się:

  • Niedowład, lub paraliż mięśni twarzy
  • Bardzo silny ból głowy
  • Osłabienie języka i gardła - trudności w mówieniu i jedzeniu
  • Omdlenie
  • Problemy z równowagą i koordynacją
  • Zaburzenia widzenia - np. Podwójne widzenie, ograniczenie pola widzenia, a nawet utrata wzroku

W razie wystąpienia powyższych objawów należy jak najszybciej wezwać karetkę, lub zawieźć chorego do szpitala. Należy pamiętać, że jest to stan zagrożenie życia i każda minuta opóźnienia może mieć tragiczne skutki. Należy przewieźć osobę do szpitala nawet po przemijającym udarze, ponieważ często jest on zapowiedzią tego właściwego.

Ludzkie komórki mózgowe obumierają już po 4 minutach od odcięcia tlenu, a największe szanse na powrót do zdrowia (chociaż częściowego) ma się w ciągu 3 godzin od wystąpienia udaru.

Częstym błędem jest odwlekanie przewiezienia do szpitala, tłumaczenie objawów błahostkami, czy próby odwiedzenia lekarza rodzinnego. Jest to ogromna strata czasu i absolutnie nie należy objawów udaru lekceważyć.

Jak leczyć udar mózgu?

Leczenie jest przede wszystkim uzależnione od rodzaju udaru.

W przypadku udaru krwotocznego można podać alteplazę - lek zamykający niedrożne naczynie. W przypadku udaru niedokrwiennego stosuje się np. Mechaniczną metodę udrożnienia, zwana mechaniczną trombektomią - podczas zabiegu wprowadza się przez tętnicę udową cewnik, a następnie próbuje się usunąć przeszkodę, która blokuje swobodny przepływ krwi.

Udar często skutkuje utratą przytomności, która potrafi się utrzymywać przez jakiś czas czas. Jak długo można być nieprzytomnym po udarze? Tutaj również trudno podać jednoznaczną odpowiedź, jednak jeśli wszystkie zabiegi zostaną przeprowadzone z zadowalającym skutkiem, można się spodziewać powrotu przytomności w ciągu kilku, kilkunastu godzin. Jeśli powyższe zabiegi się udają, przystępuje się do wykonania badań laboratoryjnych, które mają na celu ustalenie przyczyny udaru - na jego podstawie ustala się dalsze leczenie. Od początku wprowadza się także rehabilitację.

Pobyt w szpitalu trwa przeciętnie około 10 do 14 dni, następnie kontynuuje się rehabilitację neurologiczną - o ile pacjent jest w wystarczająco dobrym stanie.

Jeśli doszło do uszkodzenia mózgu, może wymagać stałej opieki i pielęgnacji.

Trudno jednoznacznie stwierdzić, ile trwa leczenie, jest to zależne od ciężkości udaru, stanu zdrowia pacjenta, oraz wielu innych czynników. Zazwyczaj maksymalnie po kilku miesiącach jednak udaje się wrócić do względnej sprawności i samodzielności.

Częstą konsekwencją udarów jest utrata mowy, zwana afazją

Trudno jednoznacznie stwierdzić, kiedy wraca mowa. Jest to uzależnione od wielu czynników, można jednak stwierdzić, że w lżejszych przypadkach udaru mowa powinna wrócić w ciągu 1 - 3 miesięcy, często nawet samoistnie. W cięższych przypadkach może to trwać dłużej, może też się zdarzyć, że niestety osoba chora pozostanie niema do końca życia.

Życie po udarze mózgu

Po powrocie do domu ważny jest stały kontakt z lekarzem, który będzie czuwał nad powrotem do zdrowia i starał się usunąć przyczynę udaru, tak, by zapobiec kolejnemu zdarzeniu w przyszłości.

Kluczowa jest również rola rehabilitacji: psychologicznej, logopedycznej oraz fizjoterapeutycznej. Rozpoczyna się ona już w szpitalu, kontynuuje się ją w specjalistycznych ośrodkach rehabilitacyjnych, a końcowo w domu, gdzie utrwala się osiągnięte postępy.

Istotna jest również zmiana nawyków żywieniowych, najlepiej pod opieką dietetyka klinicznego. Po udarze, szczególnie w starszym wieku, bardzo łatwo doprowadzić do niedożywienia i w konsekwencji do opóźnienia, lub całkowitego uniemożliwienia procesów regeneracyjnych w mózgu.