Paranoja - Przyczyny, Objawy i Leczenie


Paranoja, inaczej depresja urojeniowa, jest chorobą psychiczną. Przyczyny jej rozwoju nie są do końca znane. W literaturze specjalistycznej można doszukać się informacji, iż występowanie schorzenia może być powiązane z przypadkami schizofrenii w rodzinie oraz negatywnymi doświadczeniami z okresu dzieciństwa. Oba te czynniki mogą doprowadzić do rozwoju osobowości paranoidalnej.

Pierwsze symptomy paranoi najczęściej pojawiają się u osób w wieku 35-45 lat. Choroba częściej dotyka kobiet niż mężczyzn, osób mieszkających w dużych miastach oraz jednostek o niskim statusie społecznym. Schorzenie objawia się uporczywymi, nękającymi zaburzeniami urojeniowymi. Osoba chora ma kontakt z rzeczywistością i otoczeniem, jednak w żaden sposób nie potrafi zapanować nad negatywnymi emocjami oraz rodzącymi się w jej głowie odczuciami. Zaburzenia urojeniowe niejednokrotnie wiążą się z ekstremalnymi zachowaniami paranoika.

Przyczyn paranoi specjaliści dopatrują się także w występowaniu:

  • guzów mózgu,
  • depresji,
  • alkoholizmu,
  • choroby Alzheimera,
  • choroby Parkinsona,
  • chorób nadnerczy i tarczycy,
  • niedoborów żywieniowych,
  • a także stosowaniu niektórych leków.

Co wyróżnia paranoika?

Wśród cech charakterystycznych osobowości paranoicznej wyróżnia się:

  • wzmożoną czujność,
  • nieufność,
  • poczucie rywalizacji,
  • ciągłą podejrzliwość,
  • chorobliwą zazdrość,
  • cynizm,
  • chęć zemsty,
  • poczucie krzywdy,
  • nadmierną ostrożność,
  • zwiększoną wrażliwość na krytykę,
  • zadufanie,
  • skrajne postrzeganie różnych zjawisk,
  • usprawiedliwianie samego siebie przed sobą i innymi osobami,
  • poczucie wyższości, przekonanie o tym, że się jest lepszym od innych, wyjątkowym.
paranoja

Objawy paranoi – czym się objawia paranoja?

Objawy paranoi mogą być bardzo zróżnicowane. Wśród najczęściej występujących rodzajów wyróżnia się paranoję alkoholową, paranoję urojeniową, paranoję prześladowczą, paranoję hipochondryczną oraz paranoję wynalazczą. Schorzeniu bez względu na jego typ towarzyszy nieuzasadniony niepokój. Przyczyny paranoi nie są do końca znane. Osoba, która na nią cierpi, postrzegana jest jako jednostka zimna, pełna żalu, goryczy. Pojawiające się urojenia skutecznie utrudniają funkcjonowanie w społeczeństwie.

Paranoja, czyli zespół paranoidalny może objawiać się m.in.:

  • urojeniami – chory błędnie postrzega otaczającą go rzeczywistość, co prowadzi do nieprawidłowych spostrzeżeń, które tworzą spójną całość, urojenia wydają się więc osobie chorej możliwe do zaistnienia w otoczeniu,
  • urojeniom nie towarzyszą zaburzenia intelektu,
  • nieuzasadniony niepokój,
  • nadmierna podejrzliwość,
  • doszukiwanie się ukrytych motywów w działaniach innych osób,
  • unikanie kontaktu z ludźmi, co może przyczynić się do izolacji społecznej,
  • nadmierna wrażliwość na krytykę oraz lekceważenie,
  • chłód emocjonalny,
  • oschłość w kontaktach międzyludzkich,
  • wrogie nastawienie do otoczenia,
  • szybkie wpadanie we frustrację,
  • nieumiejętność wybaczania błędów innym osobom,
  • głębokie przekonanie o tym, że jest się przedmiotem zainteresowania najbliższego otoczenia,
  • brak poczucia humoru,
  • nadpobudliwość,
  • agresja i nerwowość,
  • łatwość wpadania w rozdrażnienie,
  • nieumiejętność współpracy z innymi ludźmi,
  • mania wielkości, wpadająca w samouwielbienie.

Jak rozpoznać paranoję?

Parano

Paranoik może zdradzić się swoją nadmierną podejrzliwością wobec najbliższego otoczenia. Nie wierzy, że ktoś jest szczerze zaangażowany w jego sprawę. Ma również wątpliwości co do lojalności innych osób. Działania nawet o charakterze pozytywnym odbiera jako atak na własną osobę, atak, którego celem jest zaszkodzenie mu. Dlatego też staje się wrogo nastawiony do otoczenia.

Postawą charakterystyczną dla osobowości paranoicznej jest samouwielbienie oraz usprawiedliwianie samego siebie. Osoba chora przecenia własne znaczenie, ma się za kogoś wyjątkowego, lepszego od innych.

Chory nie jest w stanie wybaczyć urazy. Wszelkie, nawet najmniejsze przykrości, wyolbrzymia. Pamięta, kto sprawił mu ból (nawet nieświadomie). Nie potrafi wybaczyć takich działań. Nie jest w stanie pójść na kompromisy, co często prowadzi do konfliktów.

Osoba cierpiąca na paranoję jest chłodna, oschła i powściągliwa w relacjach towarzyskich. Taka postawa nazywana jest chłodem emocjonalnym. Zachowanie to może objawiać się nawet w stosunku do najbliższych choremu osób. Paranoik nie potrafi także znieść niepowodzeń oraz porażek. Źle przyjmuje krytykę, odbierając ją jako atak na własną osobę.

Rodzaje paranoi

Najczęściej występujące rodzaje paranoi:

  • paranoja alkoholowa,
  • paranoja indukowana,
  • paranoja prześladowcza,
  • paranoja pieniacza,
  • paranoja erotyczna,
  • paranoja wynalazcza,
  • paranoja wielkościowa,
  • paranoja hipochondryczna.


Paranoja alkoholowa

Paranoja alkoholowa nazywana inaczej obłędem alkoholowym oraz paranoją z zazdrości. Jak sama nazwa wskazuje, występuje u osób nadużywających alkohol, alkoholików oraz osób w stanie upojenia alkoholowego. Zgodnie z literaturą specjalistyczną schorzenie to zaliczane jest do psychoz alkoholowych. Osobowość paranoiczna alkoholika to główny czynnik przyczyniający się do rozwoju choroby Otella. Paranoja alkoholowa charakteryzuje się pojawiającymi się urojeniami dotyczącymi niewierności małżeńskiej. Osoba chora podaje absurdalne dowody zdrady, jest przekonana o tym, że partner/partnerka ma liczne grono kochanek/kochanków. Paranoik wymusza przyznanie się do zdrady. Wśród typowych zachowań wymienia się śledzenie partnera, wypytywanie go, szukanie śladów niewierności oraz żądanie wyjaśnień od partnera. Osoba chora zaniedbuje swoje obowiązki (czasami nawet zawodowe), aby potwierdzić swoje przypuszczenia. W zaawansowanej postaci choroby paranoik może być przekonany o tym, że dotkliwie pobił lub zabił swojego wyimaginowanego rywala.

Paranoja indukowana

Paranoja indukowana nazywana inaczej obłędem udzielonym lub paranoją udzieloną. Jest to stan chorobowy polegający na tym, że osobie z najbliższego otoczenia paranoika udzielają się jego urojenia. Z reguły paranoja indukowana ustępuje po tym, jak chory i osoba, której objawy się udzieliły, zostaną rozdzieleni. Paranoja udzielona może dotyczyć dużej grupy osób, nawet całej rodziny.

Paranoja prześladowcza

Paranoja prześladowcza nazywana inaczej persecutoria. Osoba chora ma zaburzenia realistycznej oceny rzeczywistości i otoczenia. W niektórych przypadkach ocena taka może być wręcz niemożliwa. Paranoik jest przekonany o tym, iż inne osoby śledzą go, chcą wykorzystać, oszukać lub skrzywdzić. Wszelkie działania osób postronnych oceniane są przez chorego jako spisek, zmowa za jego plecami. Obawia się skompromitowania oraz pozbawienia godności osobistej lub dóbr materialnych, a nawet życia.

Paranoja prześladowcza objawia się niepokojem, lękiem, poczuciem zagrożenia oraz poczuciem braku bezpieczeństwa. Osobowość paranoiczna wiąże się z obawą przed prześladowaniem, co w konsekwencji skutkuje ograniczeniem kontaktów towarzyskich lub ich całkowitym zerwaniem. Chory przestaje wychodzić z domu, sprawdza, czy drzwi na pewno są zamknięte, czuje się podglądany oraz podsłuchiwany. Zaawansowana paranoja prześladowcza może pchnąć osobę chorą do próby samobójczej.

Paranoja pieniacza

Osoba chora jest przekonana o swojej krzywdzie. Chce ją za wszelką udowodnić. Często jednym z pierwszych objawów jest nadmierne domaganie się swoich praw przed różnymi urzędami.

Paranoja erotyczna

paranoik jest przekonana o tym, że inna osoba darzy go silnym uczuciem. Chory stara się podporządkować własne życie do rytmu życia swojego obiektu westchnień, aby doprowadzać do częstych spotkań.

Paranoja wielkościowa

osoba chora ma zbyt wysoką samoocenę. Nadmiernie wierzy we własne możliwości. Chory czuje się lepszy od otoczenia, jest przekonany o tym, że jest jednostką wybitną, wyróżniająca się na tle innych osób.

Paranoja wynalazcza

osoba chora jest przekonana o swojej wspaniałości, oryginalności i geniuszu pomysłów oraz ogromnej twórczości.

Paranoja hipochondryczna

osoba chora jest przekonana o tym, że cierpi na ciężką, nieuleczalną chorobę. Urojenia somatyczne występują pomimo braku jakichkolwiek medycznych przesłanek.

Pojawić się mogą także urojenia niespecyficzne. W tym przypadku nie zauważa się przewagi objawów konkretnego rodzaju paranoi.

Leczenie paranoi – jak leczyć? Osobowość paranoiczna – jak postępować?

Paranoja nie zawsze jest szybko rozpoznawana. Osoby chore najczęściej normalnie wykonują swoje codzienne obowiązki, są przykładnymi pracownikami oraz rodzicami. Urojenia osób chorych wydają się czasami tak nieprawdopodobne, że bliscy nie są w stanie rozpoznać symptomów rozwijającej się choroby. Podejrzenia powinien jednak wzbudzić m.in. brak zaufania do osób z najbliższego otoczenia. Paranoik obawia się, że ktoś chce mu zaszkodzić lub oszukać.

Leczenie paranoi opiera się przede wszystkim na spotkaniach z psychiatrą. Terapia stanowi połączenie leków farmakologicznych oraz środków przeciwpsychotycznych. Osoba, która leczona jest pod kątem paranoi, nie może spożywać m.in. substancji psychoaktywnych oraz alkoholu. Obie te używki zaostrzają występowanie objawów i przebieg choroby.

W leczeniu paranoi, bez względu na jej rodzaj, ogromną rolę odgrywa psychoedukacja oraz psychoterapia. Oba te elementy mogą skutecznie uzupełnić leczenie farmakologiczne. Psychoedukacja polega na uczestnictwie w spotkaniach grupowych lub też indywidualnych. Na takich spotkaniach osoba chora oraz jej bliscy uświadamiani są, czym jest paranoja, jakie są jej objawy, jaki może mieć przebieg, co mogło ją wywołać, jakie są możliwości skutecznego leczenia oraz jakie korzyści wynikają z podjętej terapii. W przypadku paranoi najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń lekarza psychiatry oraz systematyczność w leczeniu. Leczenie paranoi może być wspierane innymi terapiami. Mogą być to techniki relaksacyjne, medytacje, taniec, psychodrama oraz praca ze zwierzętami.