Osobowość Neurotyczna



Neurotykiem potocznie nazywana jest osoba, która nadmiernie okazuje swoje emocje oraz jest zbyt wrażliwa na niektóre sytuacje. Z psychologicznego punktu widzenia neurotyzm to osobowość, która jest skłonna do przesadnego przeżywania negatywnych emocji. Neurotyk odznacza się skłonnością do popadania w stany lękowe oraz bardzo niską odpornością na sytuacje stresowe. Jest skłonny do nadmiernej krytyki własnej osoby.

osobowość neurotyczna

Zazwyczaj rozpamiętuje sytuacje, które dla innych osób są zupełnie nieistotne. Osoby, które borykają się z neurotyzmem, zazwyczaj wymagają, aby ich partner utwierdzał ich w przekonaniu, że wszystko jest tak, jak należy oraz obdarzał ich bezwarunkową miłością. W przypadku osobowości neurotycznej leczenia wymaga zarówno osoba nią dotknięta, jak i jej partner.

Neurotyzm znany jest także pod nazwą emocjonalności oraz wrażliwości emocjonalnej. Równowaga emocjonalna stanowi jego przeciwieństwo. Neurotyk może stosować jedną z trzech strategii funkcjonowania w społeczeństwie. Może starać się nawiązywać kontakty z innymi ludźmi, izolować się od nich lub nawet działać przeciwko nim.

Neurotyzm – co to takiego?

Neurotykiem nazywa się osoby, które przesadnie przeżywają negatywne emocje, doświadczenia, zamartwiają się oraz mają skłonności do przygnębienia. Według psychologów osoby o osobowości neurotycznej są bardziej podatne na popadanie w uzależnienia oraz zachorowanie na choroby psychiczne. Neurotyzm łączony jest z nadmierną aktywnością współczulnego układu nerwowego. Taka reaktywność u neurotyków jest znacznie większa niż u osób, które są zrównoważone emocjonalnie.

Neurotyzmem na przełomie XIX i XX wieku zajmował się Zygmunt Freud. Pojęcie to zostało jednak wprowadzone do psychologii w XX wieku przez Hansa Eysencka, który jest autorem m.in. teorii cech temperamentu.

Wyróżnia się trzy podstawowe wymiary osobowości: psychotyczność, ekstrawersję oraz neurotyczność. Mogą one występować u człowieka w różnych odsłonach i proporcjach. To zaś ma wpływ na ostateczną osobowość człowieka.

Wyróżnia się cztery typy osobowości: choleryk, melancholik, flegmatyk oraz sangwinik.

Osobowość neurotyczna tak naprawdę po raz pierwszy została opisana już w starożytności przez Hipokratesa. Wówczas nazwana została mianem melancholii. Hipokrates wiązał występowanie melancholii z zaburzeniami równowagi pomiędzy płynami, które krążą w ludzkim organizmie.

Neurotyzm – przyczyny

Niektórzy specjaliści dopatrują się przyczyn neurotyzmu w podłożu genetycznym. Według nich różnice w funkcjonowaniu systemu nerwowego jako czynniki biologiczne mogą być dziedziczone. Karen Horney wysnuła teorię, że osobowość neurotyczna jest ściśle związana z pewnymi wydarzeniami, jakie miały miejsce podczas kształtowania się osobowości człowieka – w dzieciństwie oraz we wczesnej młodości. Bardzo podobnego zdania są inni badacze. Wiążą oni występowanie neurotyzmu z poczuciem odrzucenia, poniżania, wymuszania oraz brakiem miłości.

Neurotycy podświadomie pragną tego, czego brakowało im w dzieciństwie. Czasami neurotyzm może być także wynikiem nadopiekuńczości.

Neurotyzm – objawy

Nie ma jednoznacznego modelu postępowania osób z osobowością neurotyczną. Neurotyzm odznacza się różnorodnymi charakterystycznymi zachowaniami. Może to być m.in.:

  • częste poczucie frustracji, złości, zazdrości i zawiści,
  • zamartwianie się,
  • napady lęków i niepokoju,
  • niezadowolenie z życia,
  • brak odporności na stres,
  • stany przygnębienia emocjonalnego,
  • wyolbrzymianie sytuacji, nieprawidłowe jej ocenianie,
  • nieśmiałość, zakłopotanie oraz wycofanie,
  • bezradność,
  • niepewność siebie oraz brak wiary we własne możliwości,
  • występowanie zmiennych nastrojów (od euforii, przez przygnębienie, po stany depresyjne),
  • zwiększona skłonność do nastrojów depresyjnych,
  • przesadne rozpamiętywanie sytuacji z przeszłości, które dla innych osób są zupełnie nieistotne,
  • potrzeba ciągłej akceptacji,
  • nadmierna koncentracja na własnym cierpieniu,
  • obawa przed odrzuceniem,
  • sytuacje stresowe często postrzegane są przez neurotyków jako trudne do pokonania,
  • nadawanie znaczenia sprawom, które dla innych są bez znaczenia,
  • ciągłe dążenie do perfekcji,
  • przesadne skupianie się na swoich problemach oraz swojej osobie,
  • skłonność do popadania w uzależnienia (również od substancji psychoaktywnych),
  • większe ryzyko zachorowania na choroby o podłożu psychicznym,
  • większa skłonność do popadnięcia w depresję, fobie, nerwice, stany lękowe, zaburzenia paniczne, anoreksję,
  • czasami może być przyczyną otyłości (nadmiernego objadania się w wyniku przesadnego przeżywania sytuacji stresowych).

Powszechnie mówi się, że neurotycy są więźniami swoich wizji, pragnień, wyobrażeń oraz poczucia winy. Zazwyczaj są to osoby będące bardzo dobrymi uczniami oraz wyróżniającymi się pracownikami. Ze względu na duży krytycyzm wobec własnej osoby oraz niezadowolenie z osiąganych efektów neurotycy mogą szybko „wypalić się”. Nawet gdy osoby z otoczenia neurotyka pozytywnie oceniają jego starania i działania, ten z zasady dopatruje się „drugiego dna” w ich wypowiedziach. W konsekwencji działa to destrukcyjnie zarówno na samego neurotyka, jak i osoby mu najbliższe.

Cele neurotyka

Neurotycy z reguły mają pewne cele, do których starają się dążyć. Na ogół ma to za zadanie zredukować lęk i stres, który stale odczuwają. Starają się poszukiwać miłość, dążą do osiągnięcia władzy, są ulegli wobec ideologii innych ludzi lub też wycofują się w świat marzeń i fantazji.

Osoby neurotyczne poszukujące miłości za wszelką cenę, mogą okazywać takie cechy, które uniemożliwią zaspokojenie tego pragnienia. Często zdarza się, że neurotycy stawiają warunki, które dla osób zrównoważonych emocjonalnie są nie do zaakceptowania:

  • oczekiwanie bezwarunkowej miłości (neurotycy niekoniecznie sami potrafią taką miłość okazać),
  • wykorzystanie drugiej osoby do swoich celów wraz z lekceważeniem potrzeb partnera,
  • manipulowanie partnerem (m.in. stosowanie wspomnianego wcześniej szantażu emocjonalnego, groźby popełnienia samobójstwa, wzbudzanie litości),
  • paniczny strach przed odrzuceniem,
  • chorobliwa zazdrość, przez którą zatruwa życie swojemu partnerowi,
  • brak wiary w to, że ktoś może go pokochać (psychologowie wiążą to m.in. z brakiem miłości w dzieciństwie),
  • przejawy prawdziwej miłości partnera może odbierać jako zniewolenie,
  • może to być także nadmierna uległość względem partnera.

Neurotycy, którzy dążą do osiągnięcia władzy lub prestiżu, chcą uwolnić się od towarzyszącego im poczucia bezradności. Pragną dominować nad innymi oraz wywierać wrażenie, że są lepsi. Zdarza się więc, że neurotycy traktują innych ludzi jako gorszych od siebie. Mają skłonność do popadania w neurotyczną rywalizację. Panicznie boją się porażki, dlatego też ciągle porównują siebie do innych. Może dojść do sytuacji, w której neurotyk będzie starał się za wszelką cenę zniszczyć swojego konkurenta. Po osiągnięciu sukcesu zawodowego osoba z osobowością neurotyczną nie potrafi się nim cieszyć, co może skutkować popadnięciem w poczucie winy, że jednak na jej miejscu powinna być inna osoba.

Neurotycy, którzy chcą uciec przed lękiem, mogą także starać się podporządkować innym ludziom, ideologiom lub instytucjom. Badacze są zgodni, iż większość fanatyzmów (w tym fanatyzmów religijnych) wyrasta z lęku. Według niektórych jedną z form ucieczki przed owym lękiem był faszyzm.

Niektórzy neurotycy, bojąc się konfrontacji w życiu realnym, uciekają w świat marzeń i fantazji. W swoich wizjach są osobami najważniejszymi, osiągającymi sukcesy. W rzeczywistości jednak nie przekłada się to na prawdziwe życie, co skutkuje narastaniem frustracji oraz wrogości do świata.

Neurotyzm – diagnoza

Diagnoza neurotyzmu opiera się między innymi na wykonaniu testu EPQ-R. Jest on dostosowany zarówno do osób dorosłych, jak i młodzieży oraz dzieci. Każdy z nas może samodzielnie wykonać taki test w Internecie. Co prawda, nie stanowi on podstawy diagnozy, lecz jedynie może naprowadzić na typ reprezentowanej osobowości.

Profesjonalną pomoc można uzyskać wyłącznie w gabinecie psychologicznym. Jeżeli jednak podejrzewamy u siebie osobowość neurotyczną, warto samodzielnie wykonać taki test, a następnie udać się do specjalisty w celu potwierdzenia lub wykluczenia wyniku.

osobowość nerurotyczna

Leczenie w osobości nerurotycznej

Neurotyzm nie jest uznawany za chorobę psychiczną. Mimo to osobowość neurotyczna utrudnia codzienne funkcjonowanie zarówno samemu neurotykowi, jak i osobom z jej najbliższego otoczenia. Zazwyczaj osoby, które zdają sobie sprawę ze swoich problemów, decydują się na rozpoczęcie psychoterapii.

Podstawą terapii w przypadku neurotyzmu jest dotarcie do źródła występowania problemów i zrozumienie go. Psychoterapeuta wraz ze swoim pacjentem analizują zdarzenia z przeszłości (w szczególności z dzieciństwa i wczesnej młodości), poszukując podłoża problemów z osobowością.

Neurotyk, który nauczy się swoistego typu otwartości na życie oraz kontakty z innymi ludźmi, może radzić sobie ze swoimi problemami oraz normalnie funkcjonować bez nadmiernego przeżywania poszczególnych sytuacji.

Można spotkać się także z przekonaniem, że genetycznie uwarunkowane cechy osobowości neurotycznej mogą być eliminowany z pomocą wykorzystania nowoczesnych leków psychotropowych.

Osobowość neurotyczna – jak sobie z nią radzić?

Rzadko kto wie, w jaki sposób radzić sobie z osobowością neurotyczną. Problem z tym mają zarówno sami neurotycy, jak i osoby z ich najbliższego otoczenia. Jak już zostało wspomniane, neurotyk to osoba, która potrzebuje ciągłego wsparcia i akceptacji. Ze względu na tendencję do samokrytycyzmu neurotyk potrzebuje, aby partner zapewniał go o jego wysokiej wartości, adorował, rozpieszczał oraz wspierał w każdym działaniu.

Osoby o osobowości neurotycznej obawiają się porzucenia. Bywa więc, że są zazdrosne oraz podejrzliwe. Często starają się dominować w związkach, posługując się szantażem emocjonalnym. W większości przypadków neurotykom trudno jest nawiązać stałe, normalne kontakty z innymi ludźmi. Mogą mieć problemy z tworzeniem zdrowych relacji we własnej rodzinie. To zaś może skutkować tym, że neurotyk jako rodzic nie będzie umiał przekazać swoim dzieciom właściwych wzorców postępowania.