Lęki i fobie


Lęk jest to stan emocjonalny, który związany jest z poczuciem nadchodzącego niebezpieczeństwa. Objawia się w postaci niepokoju lub napięcia. Długotrwały lęk, niepozwalający na swobodne funkcjonowanie, może doprowadzić do zaburzeń. Należy odróżnić lęk od strachu, który to z kolei wywołany jest konkretnym zagrożeniem i zazwyczaj nie ma charakteru długotrwałego.

Fobia jest zaś zaburzeniem nerwicowym, które objawia się jako lęk przed danymi sytuacjami, przedmiotami lub zjawiskami. Osoba cierpiąca na fobię unika tego, co wywołuje w niej przerażający lęk, a tym samym utrudnia funkcjonowanie w społeczeństwie.

 

Główne rodzaje lęków i fobii

Wśród najczęściej występujących rodzajów lęków wyróżnić należy:

  • lęk przed ciemnością,
  • lęk przed lataniem,
  • lęk przed wystąpieniami publicznymi,
  • lęk wysokości,
  • lęk separacyjny - lęk przed utratą osoby, od której się jest uzależnionym (m.in. lęk dziecka przed utratą matki),
  • lęk odczuwalny - ma miejsce wtedy, gdy osoba wyczekuje na wydarzenie przykre, po którym nie wie, czego dokładnie się spodziewać,
  • lęk wolnopłynący - przenikający, nieokreślony niepokój,
  • lęk paniczny (napadowy) - silny napad lęku z towarzyszącym mu przerażeniem,
  • lęk domniemany - wywołany wyobrażeniami a nie rzeczywistą sytuacją.

Fobie spotykane są pod różnymi postaciami. Najpopularniejsze z nich to:

  • agorafobia - lęk otwartych przestrzeni,
  • akrofobia - lęk przed przebywaniem na dużej wysokości,
  • antropofobia - lęk przed innymi ludźmi,
  • arachnofobia - lęk przed pająkami,
  • demofobia - lęk przed tłumem,
  • dentofobia - lęk przed dentystami,
  • hafefobia - lęk przed dotykiem innych osób,
  • hemofobia - lęk przed widokiem krwi,
  • klaustrofobia - lęk przed zamkniętymi, ciasnymi, niewielkimi pomieszczeniami,
  • mizofobia - lęk przed zanieczyszczeniami, brudem,
  • nyktofobia - lęk przed ciemnością i nocą,
  • ofidiofobia - lęk przed wężami,
  • tokofobia - lęk przed ciążą i porodem,
  • zoofobia - lęk przed zwierzętami.

Jednym z najczęściej występujących zaburzeń lękowych jest fobia społeczna. Jest to strach przed upokorzeniem lub zażenowaniem w sytuacji, gdy pojawiamy się lub występujemy w miejscach publicznych. Może objawiać się pod różnymi postaciami, m.in.:

  • lęk przed zarumienieniem się w obecności kogoś,
  • lęk przed rozsypaniem jedzenia w miejscu publicznym,
  • lęk przed korzystaniem z toalet publicznych,
  • lęk przed egzaminami.

 

Przyczyny zaburzeń lękowych

Zaburzenia lękowe mogą być skutkiem różnorodnych czynników. Wyróżniamy przyczyny predysponujące, czyli takie, które uwarunkowane są wydarzeniami z dzieciństwa. Są to:

  • dziedziczność,
  • sposób wychowania, np. zbyt wysokie wymagania wobec dziecka, wyuczenie dziecka nadmiernie ostrożnej postawy wobec otoczenia, niezapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa (niezaspokojenie podstawowych potrzeb),
  • narastający, stale utrzymujący się stres, wywołany np. nierozwiązanymi konfliktami psychicznymi.

 

Przyczyny bezpośrednie stanowią odrębną grupę źródeł zaburzeń lękowych. Najogólniej mówiąc, są to okoliczności, które wyzwalają lęk. Wyróżniamy:  

  • bodźce powodujące napady paniki, np. istotne zmiany życiowe, utrata czegoś lub kogoś ważnego, stosowanie substancji psychoaktywnych,
  • zaburzenia stresowe pourazowe,
  • trauma,
  • fobie swoiste.

Wyróżnić należy również przyczyny podtrzymujące. Są to czynniki bezpośrednio związane ze stylem życia, postawami oraz zachowaniami, które mogą sprzyjać rozwojowi zaburzeń lękowych. Są to m.in.:

  • unikanie sytuacji, które wyzwalają lęk,
  • błędne przekonania dotyczące konkretnej postaci fobii,
  • wycofanie emocjonalne,
  • brak asertywności,
  • stresujący styl życia.

 

Leczenie z lęków i fobii

Leczenie niepokoju w głównej mierze uzależnione jest od rodzaju przeżywanego lęku. Inaczej przebiega leczenie lęku panicznego, inaczej leczenie lęku społecznego, inaczej leczenie lęku wysokości, inaczej leczenie lęku w ciąży, a jeszcze inaczej leczenie lęku wolnopłynącego. Łagodny przebieg może być wyciszony poprzez wprowadzenie zmian w swoim trybie życia. Niekiedy wystarczy relaksacja lub medytacja, pomocne bywają także regularne ćwiczenia fizyczne. W przypadku ostrych napadów lęku, który utrzymuje się dłuższy czas, wskazana jest wizyta u specjalisty.

Jedną z metod leczenia bez leków są terapie psychologiczne. Pomagają one przywrócić równowagę, zapobiegając tym samym ewentualnym nawrotom napadów lęku. Wśród najefektywniejszych sposobów terapii wyróżnić należy psychoterapię poznawczo-behawioralną. Osoba chora poznaje sposób myślenia i zachowania oraz czynniki, które wywołują w niej lęk. Głównym założeniem terapii jest praca nad samym sobą, która prowadzi do zmiany myślenia, a tym samym rozwiązania problemu.

Leczenie nerwicy lękowej o poważnym stadium nasilenia objawów niejednokrotnie wymaga zastosowania farmakoterapii. Leczenie farmakologiczne stosowane jest głównie u osób, u których lęk utrudnia normalne funkcjonowanie. Pacjentom przepisywane są leki przeciwdepresyjne o działaniu przeciwlękowym oraz leki z grupy benzodiazepin.

 

Krok po kroku - jak leczyć fobie? Jak radzić sobie z lękiem?

Fobie - czy można z nimi walczyć samodzielnie? Istnieją pewne sposoby, które pomagają w walce z lękiem. Nie zastąpią one jednak profesjonalnej pomocy. Niemniej, jednak gdy w życiu pojawiają się sytuacje wywołujące niepokój, warto zastosować się do kilku rad. Należy:

  • rozwiązywać konflikty w relacjach zwłaszcza z osobami najbliższymi,
  • pozwolić sobie na chwilę relaksu,
  • przełożyć ważne zmiany w życiu, ponad nasze aktualne siły psychiczne na później,
  • prowadzić zdrowy styl życia,
  • ograniczyć spożywanie alkoholu i innych używek.

Jeżeli potrzebujesz fachowej porady, umów się na wizytę w naszej poradni.