Uzależnienie od hazardu


Poker, zdrapki, blackjack, zakłady bukmacherskie, ruletka, lotto, kasyna internetowe, automaty – te i inne ryzykowne formy rozrywki zaliczyć możemy do hazardu. Ich wzajemną cechą jest losowość, a więc zależą one wyłącznie lub prawie wyłącznie od przypadku. Wszystkie mogą przynieść grającemu zyski lub straty. Wszystkie też mogą przerodzić się w uzależnienie, powodując tym samym poważne problemy.

Potencjalnie każdy, kto pije alkohol, pali papierosy, przyjmuje narkotyki, może stać się uzależniony od tych substancji, podobnie w tym temacie – każdy, kto gra, może popaść w hazard patologiczny

Problem z hazardem

Potencjalnie każdy, kto pije alkohol, pali papierosy, przyjmuje narkotyki, może stać się uzależniony od tych substancji, podobnie w tym temacie – każdy, kto gra, może popaść w hazard patologiczny

Główna pułapka w przypadku uzależnień, zarówno chemicznych (od substancji), jak i behawioralnych (od czynności) polega na tym, że kiedy zaczynamy pić czy grać, jesteśmy głęboko przekonani, że nas ten problem nigdy nie będzie dotyczył. Tłumaczymy sobie: ,,Przecież to nic złego”, ,,Wszystko kontroluję”, „Nie jestem z marginesu”, „Jeszcze tylko jeden raz”. Prawda jednak jest taka, że uzależnienie to choroba, która dotknąć może absolutnie każdego – kobietę, mężczyznę, bogatego, biednego, profesora, jak i kogoś z wykształceniem podstawowym

Przyczyny patologicznego hazardu

ruletka problem

Zaburzenie uprawiania hazardu nie pojawia się z dnia na dzień, rozwija się stopniowo. Czynnikami ryzyka, jakie mogą przyczynić się do uzależnienia jest m. in. to, że grający szuka w hazardzie rozwiązania swoich materialnych problemów, miał, w jego odczuciu, sporą wygraną w pierwszych kontaktach z hazardem, gra, żeby pocieszyć się po stracie, np. miłosnej, utracie pracy, śmierci kogoś bliskiego, jest przekonany, że ma skuteczny, magiczny sposób na wygraną, np. granie tylko przy jednym konkretnym automacie, upatruje w hazardzie lek na cierpienie, monotonię, samotność, poprawę nastroju, choruje na depresję (zwykle niezdiagnozowaną), pije problemowo alkohol, zażywa narkotyki.


Wyróżnić możemy też pewne cechy osoby, które mogą wpłynąć na jej większą podatność na uzależnienie od hazardu, są to:

  • niechęć do zaakceptowania rzeczywistości – chęć ucieczki w świat hazardu,
  • niepewność emocjonalna – czucie się komfortowo jedynie podczas gry,
  • niedojrzałość – pragnienie osiągania dóbr bez żadnego wysiłku,
  • chęć poczucia wszechmocy – presja do bycia „grubą rybą”,
  • magiczna wizja przyszłości – fantazjowanie o pięknej przyszłości, pod warunkiem „wielkiej wygranej”
  • zaniżona samoocena – chwilowe rekompensowanie niskiego poczucia własnej wartości poprzez wygrane,
  • niekontrolowane stany pobudzenia – regulowanie wewnętrznego napięcia, podniecenia jedynie poprzez granie.


Do uzależnienia od hazardu, nieco bardziej, niż w innych uzależnieniach, przyczyniają się również zniekształcenia, błędy poznawcze, czyli irracjonalne, nielogiczne myśli. Charakterystyczne dla nałogowych graczy są m. in.:

  • złudzenie Monte Carlo – przeświadczenie, że niezależne od siebie przypadkowe wydarzenia są zależne, np. przekonanie, że skoro 3 razy pod rząd na kostce wypadło 5 oczek, to za 4 razem też wypadnie 5 oczek.
  • iluzja kontroli – przekonanie, że ma się większy, niż w rzeczywistości, wpływ na rezultat gry, przypisywanie wygranych własnym zdolnościom, a przegranych zbiegom okoliczności,
  • „prawie wygrane” – w sytuacjach, w których ,,prawie” padła wygrana, myślenie: ,,Mało brakowało, już prawie, gram dalej!”.
karty


Jak w przypadku większości zaburzeń psychicznych, nie można także i w kwestii uzależnienia od hazardu wymienić jednej przyczyny choroby. Czynniki, jakie opisałam, mogą predysponować Cię do rozwinięcia się patologicznego hazardu, jednak nie muszą. Z drugiej strony, nawet jeśli nie utożsamiasz się z powyższymi cechami, nie oznacza ostatecznie, że nie możesz mieć problemów z graniem hazardowym.

Objawy – czyli kiedy hazard staje się problemem?

Nie każdy, kto pije alkohol, staje się uzależniony od alkoholu. Podobnie, nie każdy uprawiający hazard, staje się osobą z problemem uzależnienia. Możemy uznać, że istnieje hazard niskiego ryzyka, niebędący patologiczny – osoba nie przekracza ustalonego na grę czasu ani pieniędzy, nie odgrywa się, jest świadoma wpływu przypadku na grę, nie zapożycza się, aby móc zagrać, poprzez grę nie ucieka od stresu i problemów, nie przekłada hazardu nad swoje wartości i inne przyjemności.

Jakie mogą być natomiast oznaki hazardu szkodliwego? Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne w najnowszej klasyfikacji zaburzeń psychicznych (DSM-5), opisując zaburzenie uprawiania hazardu, wymienia następujące objawy:

  • zaabsorbowanie hazardem i/lub zdobywaniem pieniędzy na jego uprawianie, np. ciągłe myślenie o pozyskaniu pieniędzy na grę,
  • odczuwanie rozdrażnienia, irytacji przy próbach ograniczania, przerwania gry,
  • angażowanie się coraz silniej w hazard, aby móc uzyskać pożądany poziom satysfakcji, np. przeznaczanie coraz większych pieniędzy na grę.
  • podejmowanie powtarzających się (nieudanych) prób kontrolowania, ograniczenia lub zaprzestania hazardu,
  • używanie hazardu do poprawienia sobie złego nastroju, ucieczki od problemów i trudnych emocji (np. poczucia winy, smutku, lęku),
  • próby ,,odegrania się”,
  • okłamywanie innych (bliskich, rodziny, terapeutów) na temat rozmiaru aktywności hazardowej, np. w kwestii czasu grania,
  • narażenie na pogorszenie lub utrata ważnych relacji, pracy, możliwości edukacyjnych itp. z powodu zaangażowania się w granie,
  • szukanie pomocy materialnej u innych osób na poprawę swojej złej sytuacji finansowej wynikającej z hazardu.

Jeśli w ostatnim roku u osoby stwierdzono co najmniej cztery z powyższych objawów, zgodnie z DSM-5, można stwierdzić u niej zaburzenie uprawiania hazardu.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-10) podaje krótką definicję patologicznego hazardu: „Zaburzenie to polega na często powtarzającym się uprawianiu hazardu, który przeważa w życiu człowieka ze szkodą dla wartości i zobowiązań społecznych, zawodowych, materialnych i rodzinnych”.

Wymienia następujące oznaki tego zaburzenia (aby postawić diagnozę uzależnienia, należy stwierdzić, że w ostatnim roku wystąpiło co najmniej trzy objawy):

  • granie hazardowe powtarzające się co najmniej dwa razy w ciągu ostatniego roku,
  • znacznie zaburzone dotychczasowe funkcjonowanie, np. problemy interpersonalne, w pracy, rodzinie,
  • kontynuowanie hazardu, pomimo dyskomfortu i negatywnych konsekwencji, jakie przynosi, np. coraz większych problemów finansowych,
  • poczucie nieodpartego przymusu, silnej potrzeby grania,
  • trudności w kontrolowaniu grania, np. czasu poświęconego na hazard,
  • zdominowanie myślenia przez wyobrażenia dotyczące hazardu i pieniędzy potrzebnych na granie.

Pomimo, że powstało wiele kwestionariuszy (np. test Lie-Bet czy NORC) i zestawów pytań służących rozpoznaniu uzależnienia od hazardu, które z łatwością znaleźć możesz w Internecie, nie należy samemu wykluczać tego zaburzenia lub stawiać sobie diagnozy jedynie na ich podstawie. Owszem, mogą one pomóc Ci w przyjrzeniu się sobie i swojemu (lub bliskiej osoby) graniu. Jednak, jak pisałam wyżej, główną pułapką uzależnienia jest nieświadome oszukiwanie siebie samego, dlatego też odpowiadając na pytania testowe, możesz bezwiednie minimalizować swoje problemy, straty czy całkowicie im zaprzeczać.

Jeżeli więc zaczynasz niepokoić się o siebie lub bliską osobę, zauważasz, że hazard zaczyna stanowić problem, zachęcam Cię do wizyty u specjalisty psychoterapii uzależnień, który przeprowadzi szczegółowy wywiad i ustali wraz z Tobą dalszy plan działania.

Leczenie – formy pomocy

Choroba uzależnienia od hazardu wpływa stopniowo na wszystkie aspekty życia – emocjonalne, społeczne, duchowe, zawodowe, fizyczne. Chory wpada w poczucie winy, wstydu, ukrywa swój problem, izoluje się od innych, staje się impulsywny, łamie swoje dawne zasady, np. zaczyna kraść, wpada w potężne długi, traci pracę, rodzinę, zaufanie, może cierpieć na bóle głowy, wrzody żołądka, problemy kardiologiczne, myśli samobójcze. Zaburzenie to wymaga, jak każda inna choroba, odpowiedniej terapii.

Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie, że problemy nie znikną same, że potrzebna będzie trudna i niekiedy wręcz bolesna praca nad samym sobą, a także wsparcie innych osób, w tym prawdopodobnie specjalistów.

Na spotkaniach z psychoterapeutą uzależnień ustala się właściwy dla danej osoby tryb działania. Przy pomocy terapeuty, możesz wybrać najlepszą dla siebie opcję pomiędzy leczeniem ambulatoryjnym (gabinety psychologiczne, poradnie leczenia uzależnień – wizyty zwykle raz w tygodniu) a stacjonarnym (ośrodki całodobowe, w których pobyt zwykle trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy).

Zalecam Ci leczenie ambulatoryjne, jeśli uzależnienie nie rozwinęło się u Ciebie jeszcze na tyle, aby zdegradować w znacznym stopniu Twoje życie.

Odwiedzając specjalistę i uczestnicząc w terapii indywidualnej (dodatkowo także w spotkaniach grupowych, jeśli wyrazisz na to chęć), nie musisz rezygnować z obowiązków (np. pracy zawodowej, opieki nad dziećmi), możesz nadal je sprawować, a przy tym pracować nad chorobą w swoim codziennym środowisku. Natomiast jeśli patologiczny hazard znacznie upośledził już Twoje dotychczasowe funkcjonowanie, zachęcam Cię do rozważenia możliwości leczenia stacjonarnego.

Pobyt w ośrodku/oddziale leczenia uzależnień może pomóc Ci w chwilowym „odcięciu się” od obecnego środowiska i przyjrzeniu się sobie.

Jeśli oprócz patologicznego hazardu, cierpisz na inne zaburzenia albo uzależnienia, np. alkoholu, narkotyków, polecam Ci, oprócz kontaktu z psychoterapeutą uzależnień, wizytę u lekarza psychiatry, z którym ustalicie leczenie farmakologiczne. Dodatkowo, na stronie http://www.anonimowihazardzisci.org/ dowiesz się, czy w Twoim mieście organizowane są tzw. mitingi dla osób dotkniętych problemem hazardowym. Na takich spotkaniach możesz dzielić się na forum swoimi trudnościami i uzyskać wsparcie od ludzi z często podobnymi doświadczeniami.

Praca terapeutyczna nad uzależnieniem od hazardu, w bardzo dużym skrócie, polega na redukcji grania poprzez analizę myśli, emocji, jakie towarzyszą Klientowi oraz na odkryciu, często nieświadomych, pragnień, dążeń, jakie doprowadziły do choroby. Jeśli zdecydujesz się na wizytę u specjalisty, przy jego wsparciu opracujecie plan wyjścia z kryzysu, a jego realizacja pomoże Ci w powrocie do równowagi życiowej i zatrzymaniu postępów choroby.

POWODZENIA!

Katarzyna Kulikowska – psycholog, certyfikowany specjalista psychoterapii uzależnień