Depresja psychotyczna - przyczyny, objawy i leczenie



Depresja psychotyczna

Depresja psychotyczna to choroba zaliczana do zaburzeń psychotycznych. Jej uwarunkowanie patogenetyczne jest jednak nieco inne niż w przypadku depresji bez objawów psychotycznych. W aktualnych systemach klasyfikacji zaburzeń psychicznych depresja psychotyczna traktowana jest jako osobna jednostka diagnostyczna. W przypadku tego rodzaju zaburzenia konieczne jest natychmiastowe podjęcie odpowiedniej terapii. Należy jednak zaznaczyć, iż sama farmakologia nie zawsze wykazuje wystarczającą skuteczność.

Zaburzenia psychotyczne – rodzaje i przyczyny

Wśród podstawowych rodzajów zaburzeń psychotycznych i związanych z nimi przyczyn wyróżnić należy, np.:

  • schizofrenia – genezy schorzenia należy dopatrywać się w czynnikach genetycznych oraz środowiskowych,
  • depresja psychotyczna,
  • zaburzenia schizoafektywne – jest to połączenie objawów charakterystycznych dla schizofrenii oraz zaburzeń afektywnych,
  • zaburzenia schizotypowe – objawy zbliżone do tych, które charakteryzują schizofrenię,
  • zaburzenia psychotyczne organiczne – ich przyczyną są uszkodzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego,
  • zaburzenia psychotyczne reaktywne – związane z wystąpieniem przykrego wydarzenia, sytuacji stresującej,
  • zaburzenia psychotyczne somatogenne – ich występowanie związane jest bezpośrednio z chorobami somatycznymi (np. niedoczynnością tarczycy),
  • zaburzenia psychotyczne będące wynikiem nadużywania substancji psychoaktywnych (np. dopalaczy, narkotyków).

Depresja psychotyczna – co to jest?

Depresja psychotyczna to zaburzenie, któremu towarzyszą objawy charakterystyczne dla depresji oraz omamy i urojenia. Jest to schorzenie, które ze względu na swój obraz kliniczny trudno zdiagnozować. Specjaliści mają problem z odróżnieniem depresji psychotycznej od innych stanów o bardzo podobnym przebiegu chorobowym (np. schizofrenia, zaburzenia schizotypowe, zaburzenia schizoafektywne).

Depresja psychotyczna najczęściej dotyka osoby w podeszłym wieku, jednak zaburzenie to może wystąpić także u młodszych pacjentów. Objawy psychotyczne w depresji wiązane są m.in. z przedłużającą się nawet przez dwa lata fazą depresyjną. Długi czas trwania choroby może sprawić, że pacjent zostanie wykluczony z życia społecznego i zawodowego.

Objawy psychotyczne

Depresja psychotyczna – przyczyny, objawy

Depresja psychotyczna oraz inne rodzaje zaburzeń depresyjnych mają nieco inne podłoże. Podstawową rozbieżnością jest funkcjonowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej. W przypadku depresji psychotycznej ma miejsce nadmierna, przewlekła aktywności powyższej osi. To zaś wiąże się z utrzymywaniem się wysokiego poziomu hormonów nadnerczowych w organizmie człowieka. W takich przypadkach stwierdza się m.in. hiperkortyzolemię, której towarzyszy powiększenie nadnerczy. Niemniej jednak zastosowanie leków przeciwdepresyjnych wykazuje wysoką skuteczność, normalizując zaburzenia pracy nadnerczy.

W grupie ryzyka zachorowania na depresję psychotyczną wymienia się także:

  • przyjmowanie przez pacjentów egzogennych glikokortykoidów,
  • długotrwałe oraz nadmierne uwalnianie hormonów steroidowych może wpływać na uszkodzenie komórek hipokampu, które to odpowiedzialne są m.in. za prawidłowe funkcjonowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej,
  • pojawienie się uszkodzeń w układzie limbicznym,
  • zmiany występujące w części korowej oraz wzgórzu mogą przyczynić się do pojawienia się halucynacji,
  • w przypadku zmian w części skroniowej oraz czołowej wystąpić mogą urojenia.

Objawy psychotyczne w przebiegu zaburzeń depresyjnych

Objawy psychotyczne w przebiegu zaburzeń depresyjnych są bardzo często spotykane. Uwzględniane są one między innymi przez skalę Hamiltona. Jest to popularnie wykorzystywane narzędzie oceny nasilenia depresji. Zaburzenia depresyjne z objawami psychosomatycznymi mogą być traktowane jako osobna jednostka chorobowa, jeżeli jasno wskazuje na to obraz kliniczny danego przypadku.

Współczesne systemy klasyfikacji zaburzeń psychicznych określają depresję psychotyczną jako odrębną jednostkę chorobową. Pojawienie się objawów psychotycznych ma bowiem wpływ na leczenie oraz rokowania pacjenta. Według klasyfikacji DSM IV, aby stwierdzić występowanie depresji psychotycznej, zauważone muszą zostać następujące objawy:

  • występowanie obniżonego nastroju, który utrzymuje się przez większą część dnia,
  • stan obniżonego nastroju trwa od 2 tygodni wzwyż,
  • pacjent zmniejsza swoje zaangażowanie w wykonywanie normalnych, codziennych aktywności,
  • pojawiają się urojenia lub halucynacje,
  • normalne funkcjonowanie pacjenta zostaje zaburzone.

Klasyfikacja ICD 10 wymaga spełnienia podobnych warunków. Zaznaczone zostaje tu jednak, iż w najcięższych formach depresji mogą pojawić się objawy somatyczne, a także może wystąpić ryzyko popełnienia samobójstwa przez pacjenta.

Depresja psychotyczna – objawy

Objawy depresji psychotycznej są ściśle powiązane z nastrojem depresyjnym. Do podstawowych objawów tego zaburzenia psychotycznego zalicza się:

  • Osoba chora może czuć się winna i być przekonana, że zasługuje na karę lub potępienie.
  • Pacjent jest przekonany, że grozi mu kataklizm, wciąż obawia się, że spotkają go negatywne rzeczy (np. życie w skrajnym ubóstwie).
  • Pojawiają się omamy słuchowe w postaci głosów, które wprowadzają chorego w nastrój depresyjny (np. przekonują, że nadciąga kataklizm, koniec świata lub inne przykre wydarzenia).
  • Mogą pojawić się omamy węchowe – osoba chora wyczuwa nieprzyjemne zapachy (np. zgnilizny).
  • Pojawienie się innych objawów niż słuchowe może być wiązane m.in. z występowaniem innych chorób.,
  • Podłożem pojawiających się urojeń może być wewnętrzne pragnienie śmierci.
  • Urojenia mogą pojawić się zarówno w silnych, jak i w umiarkowanych stanach depresyjnych.
  • Może pojawić się spowolnienie ruchowe, a także całkowity bezruch, który nazywany jest otępieniem depresyjnym.
  • Urojenia pojawiające się u pacjentów z depresją psychotyczną zazwyczaj nie odznaczają się tak dużym przekonaniem o ich realności, co w przypadku np. zespołu paranoicznego. Zdarza się również, iż osoba borykająca się z depresją paranoiczną modyfikuje treść swoich urojeń, gdy zda sobie sprawę z ich absurdu lub sama przed otoczeniem przyznaje, że to, co powiedziała, jest niemożliwe do wydarzenia.
  • Mogą pojawić się inne objawy, w tym: agitacja, zaburzenia snu (najczęściej zbyt wczesne budzenie się), poczucie niepokoju oraz zaburzenia funkcji poznawczych.
  • Depresja psychotyczna wiązana jest z większych prawdopodobieństwem popełnienia samobójstwa przez pacjenta niż w przypadku innych rodzajów depresji.

Depresja psychotyczna – leczenie, jak postępować?

Rokowania: depresja psychotyczna może być w pełni uleczalna, jednak podobnie, jak i w innych typach depresji może pojawić się nawrót choroby. Pojawiające się kolejne epizody mogą jednak różnić się od siebie okresem trwania oraz nasileniem objawów. Pacjenci borykający się z depresją psychotyczną, chcąc uwolnić się od prześladowań, urojeń, halucynacji i omamów, rozważają popełnienie samobójstwa. Są przekonani, iż tylko w ten sposób mogą zażegnać kryzys. Z tego też względu szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia jest bardzo ważne.

Leczenie depresji psychotycznej charakteryzuje się niższą odpowiedzią na przyjmowane leki niż w przypadku innych form zaburzeń depresyjnych. Najczęściej stosuje się połączenie dwóch leków – środka przeciwdepresyjnego oraz środka przeciwpsychotycznego. Dobór odpowiedniego leczenia farmakologicznego opiera się m.in. na ocenie stanu somatycznego pacjenta, rodzaju występujących objawów oraz ewentualnych interakcjach z innymi zażywanymi preparatami.

Skuteczność farmakologii określa się na poziomie 60 – 70%. Uzyskanie pełnej remisji objawów możliwe jest wyłącznie w ok. 50% przypadków. Leczenie depresji psychotycznej najczęściej wymaga hospitalizacji.

Innym sposobem leczenia, który wykazuje wysoką skuteczność, jest stosowanie elektrowstrząsów. Zabiegi elektrowstrząsowe (elektroterapia) wdrażane są zazwyczaj w momencie, gdy leczenie farmakologiczne nie jest w pełni skuteczne. Stosowane jest także leczenie światłem. Osobom chorym zalecane są spacery w słoneczne dni oraz naświetlanie specjalną lampą. Działanie lampy jest w pełni bezpieczne, ponieważ nie emituje ona szkodliwych promieni ultrafioletowych. Ważnym elementem leczenia pacjentów z depresją psychotyczną jest wsparcie osób najbliższych – rodziny, partnera oraz przyjaciół.

Depresja psychotyczna a inne choroby psychiczne

Pewnym problemem diagnostycznym jest rozróżnienie depresji oraz depresji z objawami psychotycznymi. Z reguły kontakt z chorym jest utrudniony – przede wszystkim w fazie intensywnego nasilenia choroby. Może to skutkować m.in. nieświadomym utajnieniem objawów psychotycznych przez pacjenta.W niektórych przypadkach problemem może być odróżnienie depresji psychotycznej od innych stanów urojeniowych.

Pewnym ułatwieniem w diagnozie może być występowanie zaburzeń psychotycznych w nieco innej formie oraz pojawieniem się innych objawów towarzyszących. Dla przykładu w schizofrenii zauważalne są inne istotne cechy diagnostyczne (m.in. symptomy świadczące o rozpadzie struktury osobowości pacjenta). Zaburzenia schizofreniczne odznaczają się również brakiem spójności logicznej osoby chorej.

Problem pojawia się również w odróżnieniu depresji psychotycznej od zaburzeń schizoafektywnych. Pewnym wyznacznikiem jest występowanie objawów psychotycznych w okresach stabilizacji nastroju pacjenta. Terapeuci uwzględniają także ocenę życia uczuciowego osoby chorej.

Obniżony nastrój oraz zespoły depresyjne mogą towarzyszyć innym schorzeniom natury psychicznej, m.in. zespołowi stresu pourazowego (PTSD), a także zaburzeniom osobowości (w tym zaburzeniom osobowości z pogranicza – borderline).