Depresja Maskowana



Depresja maskowana stanowi specyficzny typ zaburzeń depresyjnych. Schorzenie to objawia się mało charakterystycznymi symptomami dla tego rodzaju zaburzeń. Do najczęściej występujących objawów zalicza się m.in. ból, zawroty głowy, natręctwa, zaburzenia odżywiania oraz skłonności do nadużywania używek.

Niestety, czasami trudności w odpowiednim zdiagnozowaniu schorzenia skutkują tym, że depresja maskowana jest błędnie rozpoznawana i niewłaściwie leczona. Zaburzenia depresyjne mogą bowiem ukrywać się pod „maskami” typowymi dla innych dolegliwości.

Jak rozpoznać depresję maskowaną? Czy może ona wystąpić u dzieci? Jakie są jej przyczyny? Jak właściwie leczyć to zaburzenie depresyjne? Depresja maskowana a nerwica – dlaczego te dwa schorzenia bywają ze sobą mylone?

Depresja maskowana – czym jest? Jak rozpoznać?

Depresja maskowana

Klasyfikacja chorób ICD 10 oraz DSM 5 nie zawiera jednostki chorobowej, która kryje się pod nazwą depresja maskowana. Czym zatem jest to zaburzenie? Depresja maskowana popularnie nazywana jest „depresją bez depresji”. Jest to związane z tym, że nie daje ona typowych objawów dla tego rodzaju schorzenia.

Klasyczna depresja objawia się m.in. brakiem motywacji, brakiem energii życiowej, apatią, pesymizmem oraz ciągłym poczuciem winy. W przypadku depresji maskowanej osoba, która na nią cierpi, z reguły nie czuje przygnębienia.


Depresji maskowanej zazwyczaj nie towarzyszą typowe symptomy. Nasilające się objawy somatyczne sprawiają, że lekarze często szukają źródła problemów zupełnie gdzie indziej. Specjaliści skupiają się zazwyczaj na uśmierzaniu symptomów, zamiast skupić się na ich przyczynie. W przypadku depresji maskowanej dużą skuteczność w leczeniu wykazują leki przeciwdepresyjne.

Depresja maskowana nazywana jest także inaczej – znana jest pod postaciami: depresja atypowa maskowana, depresja poporodowa maskowana (depresja poronna), depresja endogenna maskowana, depresja podprogowa czy też subdepresja. Depresja maskowana traktowana jest jako osobna jednostka kliniczna. Często jest tak, że stanowi fazę poprzedzającą rozwój klasycznej odmiany depresji.

Depresja maskowana – historia i przyczyny

Depresja maskowana to pojęcie, które często było wykorzystywane w piśmiennictwie w latach 70. oraz 80. ubiegłego wieku.

Badacze tego schorzenia opisywali rodzaj tego zaburzenia depresyjnego, nazywając go różnymi nazwami. Często można się więc spotkać z określeniem „depresji ukrytej”, „depresji wegetatywnej”, „depresji utajonej” czy też „depresji latentnej”. Powszechnie znane jest przekonanie, że depresja maskowana może towarzyszyć zespołom depresyjnym o podłożu endogennym.

Rozwój tego schorzenia wiązany jest więc z występowaniem zmian strukturalnych mózgu (np. zaburzenia w pracy neuroprzekaźników). Specjaliści jednak przyznają, iż nie ma jednej przyczyny powodującej powstanie depresji maskowanej. Źródła rozwoju choroby dopatrują się również w czynnikach psychologicznych oraz somatycznych. Można spotkać się także z przekonaniem, iż rozwój choroby uwarunkowany jest współistnieniem dwóch rodzajów czynników chorobowych.

Depresja maskowana – objawy

Symptomami depresji maskowanej z reguły są objawy fizyczne i psychiczne towarzyszące zupełnie innym chorobom. Popularnie mówi się, że ten rodzaj zaburzenia depresyjnego może przybrać różnorodne „maski”. Zdarza się, iż pacjenci są przekonani, że dotknęła ich nerwica – ze względu na brak typowych dla depresji symptomów. Wśród najczęściej występujących objawów depresji maskowanej wyróżnia się zaburzenia snu, zaburzenia psychiczne, lęk, natrętne myśli oraz jadłowstręt. Rzadko pacjentom towarzyszy uczucie smutku, apatii, zobojętnienia czy przygnębienia.

Objawy depresji maskowanej nazywane są maskami zaburzeń depresyjnych. Wyróżnia się m.in. maski bólowe, maski psychosomatyczne i wegetatywne, maski psychopatologiczne, zaburzenia rytmu dnia (rytmów okołodobowych) oraz maski behawioralne. Jakie objawy towarzyszą poszczególnym maskom zaburzeń depresyjnych?

Maski bólowe – zaburzeniu mogą towarzyszyć bóle o różnym pochodzeniu:

  • bóle głowy (uczucie ucisku wewnątrz czaszki, szum w uszach, pulsowanie),
  • bóle brzucha,
  • bóle pleców,
  • bóle mięśni (np. barku, karku, ramion),
  • nerwobóle (tzw. neuralgie) – bóle nerwów (np. nerwu kulszowego, nerwu trójdzielnego, splotu krzyżowego, nerwów międzyżebrowych),
  • bóle narządów płciowych,
  • bóle serca i w okolicach klatki piersiowej (bardzo podobne do tych towarzyszących zawałowi lub chorobie wieńcowej).

Maski psychopatologiczne, czyli objawy charakterystyczne dla chorób o podłożu psychicznym:

  • myśli natrętne,
  • jadłowstręt psychiczny i towarzyszący temu spadek masy ciała,
  • fobie (np. agorafobia),
  • zaburzenia lękowe – lęki napadowe (m.in. ataki paniki, nie towarzyszy temu agresja),
  • nieuzasadniony lęk przed śmiercią.

Maski psychosomatyczne i wegetatywne, czyli takie, które dotyczą objawów z ciała:

  • kołatanie serca,
  • świąd skóry,
  • uczucie pełzania czegoś po skórze lub mrowienia,
  • nagły przepływ ciepła lub uczucie zimna,
  • problemy z trawieniem (np. zaparcia, kolki),
  • nudności,
  • biegunki,
  • objawy typowe dla zespołu jelita drażliwego,
  • skoki ciśnienia (zmiany ciśnienia tętniczego),
  • zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet,
  • zaburzenia erekcji u mężczyzn,
  • zaburzenia popędu płciowego,
  • tzw. zespół niespokojnych nóg,
  • problemy z koncentracją,
  • problemy z pamięcią,
  • problemy z przyswajaniem nowych informacji (uczeniem się),
  • nawracające zawroty głowy,
  • dławica piersiowa rzekoma,
  • wzmożona męczliwość,
  • mogą pojawić się zaburzenia wzroku.

Zaburzenia rytmu dnia (rytmów okołodobowych), czyli takie, które dotyczą prawidłowego funkcjonowania organizmu w dzień i w nocy. Zazwyczaj nasilenie objawów występuje w godzinach porannych lub nocnych. Podstawowymi symptomami tej „maski” są:

  • nadmierna senność (tzw. hipersomnia),
  • bezsenność,
  • bardzo płytki sen (wybudzanie się),
  • wczesne budzenie się,
  • trudności z zasypianiem,
  • nawracające koszmary senne.

Maski behawioralne, czyli mające związek m.in. ze zmianą sposobu zachowania i przyzwyczajeń (jest to reakcja obronna na występujące depresyjne stany umysłu):

  • zakupoholizm,
  • skłonność do uzależnienia od używek (m.in. narkotyków, alkoholu),
  • okresowe nadużywanie leków,
  • spadki nastroju,
  • powtarzanie różnych codziennych rytuałów w celu oderwania myśli (np. nadmierne objadanie się).

Depresja maskowana – diagnoza

Depresja maskowana występuje nawet trzy razy częściej niż klasyczna odmiana tego zaburzenia. Niestety, pomimo tych szacunków jest ona diagnozowana niezwykle rzadko. Schorzenie to z reguły dotyka kobiety pomiędzy 20. a 30. rokiem życia, chociaż nie jest to reguła. W przypadku występowania zaburzenia u osób starszych zauważa się naprzemienne epizody: depresji maskowanej oraz tradycyjnej postaci depresji.

Depresja maskowana jest rzadko diagnozowana przede wszystkim ze względu na to, że jej objawy są typowe dla innych rodzajów schorzeń. Pacjenci najczęściej uskarżają się na problemy dotyczące układu pokarmowego, dolegliwości bólowe oraz świąd skóry. Z tego też względu najczęściej wysnuwana jest mylna diagnoza. To zaś wiąże się z zastosowaniem nieskutecznego leczenia.

Lekarze najczęściej łączą bóle głowy z migreną, bóle brzucha z zespołem jelita drażliwego, bóle serca z chorobą wieńcową, a bóle mięśni z dyskopatią lub codziennym wysiłkiem (tzw. zakwasy).

Właściwa diagnoza depresji maskowanej opiera się przede wszystkim na wykluczeniu chorób o podłożu somatycznym (tzw. diagnoza przez wykluczenie)

Często zaburzenie to rozpoznawane jest dopiero po dłuższym czasie, ze znacznym opóźnieniem, co skutkuje odwleczeniem wdrożenia właściwego leczenia. Bardzo często zdarza się, iż pacjenci są leczeni przez lekarzy innych specjalności oraz poddawani zbędnym badaniom lekarskim.

Prawidłowe rozpoznanie depresji maskowanej może trwać nawet latami.

Podejrzenie występowania zaburzeń depresyjnych najczęściej pojawia się, gdy tradycyjne leczenie innych chorób zawodzi.

W Internecie można znaleźć test, który pomoże w ukierunkowaniu pacjenta, czy towarzyszące mu objawy mogą być wynikiem pojawienia się depresji maskowanej.

Depresja maskowana – leczenie: jak leczyć, jakie leki stosować, jak pomóc pacjentowi?

Leczenie depresji maskowanej jest bardzo podobne do metod leczenia stosowanych w przypadku klasycznej odmiany zaburzeń depresyjnych. Pacjentowi przepisywane są leki przeciwdepresyjne (antydepresanty), które w przypadku tego schorzenia wykazują stosunkowo dużą skuteczność. Wśród stosowanych preparatów można wymienić m.in. leki oddziałujące na pracę neuroprzekaźników (np. dopaminy, serotoniny, norepinefryny).

Uzupełnieniem farmakologii jest psychoterapia. Odpowiednio przeprowadzona terapia pod okiem specjalisty zmniejsza prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia choroby, a także przyśpiesza cały proces powrotu do zdrowia. Śmiało więc można powiedzieć, iż leczenie depresji powinno mieć charakter kompleksowy – łączyć w sobie leczenie farmakologiczne wsparte odpowiednio przeprowadzoną psychoterapią. Wśród wykorzystywanych metod psychoterapeutycznych na szczególną uwagę zasługuje terapia poznawczo-behawioralna oraz psychoedukacja. Typ zastosowanego leczenia powinien być dobrany indywidualnie do konkretnego przypadku.

Depresja maskowana u dzieci

Depresja maskowana u dzieci ma nieco inny przebieg niż u osoby dorosłej. Większość objawów jest nietypowa i trudna do zaobserwowania. W przypadku najmłodszych depresja maskowana może objawiać się opóźnieniami w rozwoju psychicznym, emocjonalnym oraz intelektualnym. U nastolatków zauważalny jest bunt, nieposłuszeństwo, samookaleczenia, myśli samobójcze, izolacja społeczna.

Występowanie tych objawów nie jest jednak równoznaczne z rozwojem depresji maskowanej. Młodzież często maskuje swoje problemy nadużywaniem różnego rodzaju substancji psychoaktywnych. W ten sposób chce się zmotywować do działania, zapomnieć o problemach, znieczulić czy też uspokoić.

W przypadku dzieci oraz nastolatków to rodzice powinni uważnie obserwować swoje pociechy, aby zauważyć zmiany w sposobie ich zachowania. Jeżeli coś wzbudzi niepokój opiekunów, powinni zareagować, by przeciwdziałać rozwojowi klasycznego rodzaju depresji.